08 Jun 2015

Puo ya gore go tsofala yo o ratang ke boammaaruri mo go bomme Nkhanenyana Sesipi le Khononoko Sesipi ba ba tlholegang kwa Makopong mo kgaolong ya Kgalagadi.

Bomme ba ke motho le monnawe ba ba tlhomaganang ebile gape ke ditsala tse di ntshanang seinong. Bobedi jo ke mokoduwe o o itekang, le fa ba setse ba godile ba santse ba khobakhoba fa morago ga dipodi tsa bone ba di disitse go leka go di atisa ka mogologolo a rile kgobokgobo e a ikgobokanyetsa.

Erile puso e tlisa mananeo a go itshetsa le go tlhabolola matshelo a Batswana, bomme ba ba ne ba nna bangwe ba ntlha go dirisa sebaka se, mme ba atlarela thuso e ka tsoo pedi, ba fiwa dipodi ka lenaneo la LIMID .

Bomme ba ba ne ba seka ba eletsa go ka bona thuso e e ba dule ka diphatlha tsa menwana mme ba tlhwaafalela go itisetsa dipodi tsa bone.

Bobedi jo bo tlhalositse fa thuso e ya dipodi e ne e le e e maleba mo go bone ka ba godisitswe ke batsadi ba ba neng e le balemi-barui gape ba kile ba berekela maburu kwa dipolasing tsa Aferika Borwa.

Mme Nkhanenyana yo a leng mogolwane a re batsadi ba bone ba ne ba thinkgela ka mokgwa o sele mo go neng go ba ama fa ba gola ba bona e le bokgoba kante ga ba itse monate wa teng gore batsadi ba bone ba tsaya matsipa a go rua a a reng ba ne ba a anya mo batsading ba bone.

A re se ba neng ba akanya gore ke bokgoba se ne sa thusa batsadi ba bone go nna le leruo la bone ,mme ba ithuta go rua, ka palo ya bone basetsana e ne e feta ya bokgaitsadiabone mo e leng gore loruo lwa bone lo ne lwa oketsega batsadi ba ba tlogelela masaka a loruo fa ba ikela badimong.

Le fa batsadi ba bone ba ne ba ba tlogetse ba tshelela mo tlepung ya bontsintsi jwa loruo ditshwarego tsa go godisa bana le go ba tsenya sekole di ne tsa ba kgoreletsa go nna kwa morakeng ba itisetsa ka jalo ba kopa bangwe go ba beela leitlho mme la bone leruo ya nna lone fela le le jewang ke bophiri le bophokoje mme ba sala ba iphotlhere, ba aperwe ke lehuma.

Le fa go ne go le thata ya lentswe mo matshelong a bone,mme Nkhanenyana a re ba ne ba sa tlelwe ke mowa wa boitlhobogo,ba ne ba rotloetsana le monnawe go tshepha Modimo,mme ka ngwaga wa 2010 ba ne ba bona maduo a go dumela mo Modimong, Ramasedi o ne a araba dithapelo tsa bone a ba segofatsa ka dipodi tsa lenaneo la LIMID.

Mongwe le mongwe wa bone o ne a abelwa dipodi tse di namagadi di le masome a mabedi le phoko e le nngwe.

Fa e sale ba atswiwa ka lenaneo la LIMID, bomme ba ba a itisetsa. Fa yo mongwe a sa kgone go ya dipoding yo mongwe o a mo disetsa, ba re ba ithutile gore dilo di botoka fa di le mo tlhokomelong ya mong wa tsone,ke gone di oketsegang.

“Ruri ruri ga re batle maragaraga le makhirikhiri a a kileng a re diragalela mo botshelong ra sala re sa ipitse ka sepe, ke ka moo re itshokolelang re taboga fa morago ga dipodi tse ka re eletsa gore di ate,” mme Khononoko a tlhalosa.

Go ya ka yo mmotlana mo go bomme ba mme Khononoko,dikgwetlho tse ba kopanang le tsone di dintsi mo e leng gore di lebega di tlaa fekeetsa dikatlego tsa bone, mme ka lorato lwa bone mo dipoding lo le kwa mankalengkaleng, le dikgwetlho di le dintsi ga ba kgobege marapo ba ikanne gore ba tlaa itshoka go ya go ileng,pheletsong gone ba tlaa bona tse di molemo.

Mme yo o ne a supa fa ba lebaganwe ke dikgwetlho tse di akaretsang leuba,malwetse ,bogodu jwa leruo, bophiri le bophokoje.

O ne a kaya fa palo ya dipodi tsa bone e ka bo e le ntsi ka dipodi di kgona go tsala gabedi mo ngwageng mme go paledisiwa ke bophiri le bophokoje ba ba tlhoafaditseng ka go ba jela dipodi,mme a lela ka bonya jwa ba lephata la diphologolo a re ba tsaya lobaka go ba thusa, gape ga ba beye dilaga go lwantsha dibatana tse.

Mosadimogolo Khononoko a re bophokoje ba ba na le mofuta o mongwe wa bophokoje ba ba maoto mabedi ba ba buang a raya batho. O kaile fa magodu a leruo mo kgaolong ya Makopong a kelemile, ba sena nako ya go boroko le go itapolosa.

O tlhalositse fa magodu a utswa leruo ba le tlodisa molelwane oo fetang gaufi le motse,a re mapodisi a diegela dipego tsa bogodu jwa leruo ke ka moo magodu a a nnang le sebaka sa go senya bosupi,mme ba tswe ka tse di tsididi kwa kgotlatshekelong morago ba tsweledise ka go utswela pele.

Mme Khononoko o kaile fa se se busetsa morago ebile se lwantsha le one maiteko a puso, mme lehuma le lone le kelemele pele ka masaka a kgaritlhega. Mogolowe Khononoko o ne a re se sengwe sekgoreletsi mo thuong ya bone ke leuba, mme legale a re ba kgona go ipofa dimpa ka ditukwi go itebatsa tlala, fela gore ba dirise madi a bone a tantabala a ba a amogelang go rekela dipodi tsa bone dijo,gape ba sela dikelekesi ba di sila go jesa dipodi.

Le fa malwetse e le nngwe ya dikgwetlho, Khononoko a re ga a opise tlhogo thata ka lephata la temo-thuo le ba eme nokeng fela thata go ba thusa go thibela le go alafa malwetse. Godimo ga moo a re ka kitsonyana ya bone ya go rua ba a tle ba iteke go lwantsha malwetse, mme fa ba bona gore ke seemo se se ba fetileng ba kopa thuso mo go ba temo-thuo.

Le fa leruo le ba tlhokisa boroko, bomme boo ra Sesipi ga ba batle go tlhoka leruo ka e le lone ba itshetsang ka lone.Mme Nkhanenyana a re ba itlosa bodutu ka go disa, gape a re lehuma le kgona go balabadisa motho ka pelo mme a felele a nna le malwetse a pelo a a ka mo gapelang botshelo ke sone ba sa batleng gore dipodi tse di ka ba tswa diatleng.

Mme yo a re dipodi tse ke tsone motswedi wa bone wa mashi,a re ga ba senyegelwe ba reka mashi a a lokang ditlhatlheo ka ele barati ba tee ba popota.

Nama le yone ba e bona mo dipoding tse,mme Nkhanenyana a re ba tlhaba ka dipaka tse di rileng jaaka nako ya keresemose ka ba ngamela dipodi tse gore di oketsege.

Mme Khononoko o ne a tlaleletsa bomolemo jwa go rua e le go itshidila mmele fa ba ntse ba khobakhoba fa morago ga dipodi ba di thiba,gape a re thuo e ya bone e ba fa sebaka sa go nna le seabe mo go tokafatseng itsholelo ya lefatshe ka itsholelo ya lefatshe leno e ikaegile ka mohama wa temo-thuo. 

Se sengwe se se ba dirang motlotlo ka thuo ya bone ke gore dipodi tse di ba kgontsha go supegetsa dikokomane motlhala o o siameng wa temo-thuo o o supang ditso tsa Batswana,a gatelela gore go tswa goo lowe Batswana ba itsege e le balemi barui mme fa dikokomane di ka rutiwa ba ka tshegetsa ba bo ba tsweledisa ditso tse.

Boipelego ke nngwe ya dilo tse di dirang gore ba galaletse lenaneo le,se se tlhomamisitswe ke mme Nkhanenyana a re gape go ba fa seriti ka a re lehuma le lone le ka dira gore batho ba go nyatse.

“Go nna le dipodi ngwanaka go re file seriti,bana ba rona ba ka tsena dikole ba phutologile ba sa tshabe go tshegiwa ka re na le dipodi. Aitse lehuma le ka go tsenya batho ba go wele godimo ba go nyatse tota,”Nkhanenyana a tlhalosa.

Mme Khononoko a re puso e leka bojotlhe go tlhabolola matshelo a Batswana a re se ba tsaya karolo botlhe ba tshwanetse go etleetsa maiteko gore a atlege gape ba lwantshe diemo tse di kgoreletsang maiteko a.

O ne a kopa bophokoje ba ba maoto mabedi go emisa go utswela batho ba bangwe a re mananeo a diretswe botlhe,o ne gape a gakolola Batswana go dirisa mananeo. BOKHUTLO